İstiğfar zikri, Allah’tan bağışlanma dileyen sözleri anlamını düşünerek dil ve kalple tekrar etmektir. En kısa şekli “Estağfirullah”tır; en faziletlisi Peygamber Efendimizin “seyyidü’l-istiğfar” dediği duadır. Resûlullah günde yetmişten fazla, başka bir rivayette yüz defa istiğfar ettiğini söylemiştir. Bin ya da elli bin gibi sayılar hadislerde geçmez; bunlar sonradan oluşan virdlere aittir.
İstiğfar bir dua olduğu kadar bir alışkanlıktır da. Hadislerde öğretilen istiğfar sözleri farklı uzunlukta ve farklı vakitlere bağlıdır.
İstiğfar Ne Demek?
İstiğfar, “örtmek, gizlemek” anlamındaki gafr kökünden gelir ve “kusurun örtülmesini, bağışlanmasını istemek” demektir. Aynı kökten gelen Gafûr ve Gaffâr, Allah’ın çok bağışlayan olduğunu bildiren isimleridir. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin Mağfiret maddesine göre Kur’an’da bu kökten türeyen 234 kelimenin 229’u Allah’a nispet edilir ve bunların kırk ikisi istiğfar kavramı çevresinde yer alır.
Aynı maddede aktarılan Râgıb el-İsfahânî’nin uyarısı da dikkat çekicidir: Bağışlanma talebi yalnızca dilde kalmamalı, davranışla desteklenmelidir. Dil “Estağfirullah” derken aynı hataya bile bile devam etmek, istiğfarın ruhuyla bağdaşmaz.
İstiğfar ile Tövbe Aynı Şey mi?
İkisi çoğu zaman birlikte anılsa da aynı değildir. Tövbe, günahtan dönmektir; pişman olmayı, günahı bırakmayı ve bir daha yapmamaya karar vermeyi gerektirir. Kul hakkı söz konusuysa hak sahibiyle helalleşmek de şarttır. İstiğfar ise bağışlanma dileyen sözdür ve tövbenin dildeki ifadesidir. Kur’an ikisini art arda zikreder: “Rabbinizden bağışlanma dileyin, sonra O’na tövbe edin” (Hûd, 11/3, mealen). Bu yazı tövbenin şartlarından çok, günlük hayatta tekrar edilen istiğfar zikrine odaklanıyor.
Kur’an’da İstiğfar
Kur’an’da istiğfar hem bir emir hem de müminlerin övülen bir vasfı olarak geçer:
- “Rabbinizden bağışlanma dileyin, çünkü O çok bağışlayıcıdır. Size gökten bol bol yağmur indirsin, mallarla ve oğullarla sizi desteklesin; size bahçeler versin, sizin için ırmaklar akıtsın.” (Nûh, 71/10-12, mealen)
- “Kim bir kötülük yapar ya da kendine zulmeder, sonra Allah’tan bağışlanma dilerse Allah’ı çok bağışlayıcı ve çok merhametli bulur.” (Nisâ, 4/110, mealen)
- Seher vakitlerinde bağışlanma dileyenler övülür (Âl-i İmrân, 3/17; Zâriyât, 51/18).
- “Onlar bağışlanma dilerken Allah onlara azap edecek değildir.” (Enfâl, 8/33, mealen)
- Bir kötülük yaptıklarında Allah’ı hatırlayıp hemen bağışlanma dileyenler, takva sahiplerinin vasıfları arasında sayılır (Âl-i İmrân, 3/135).
Nûh suresindeki ayetler, istiğfarı yağmur ve bereketle birlikte andığı için sık alıntılanır. Ancak bu ayetler bir peygamberin kavmine yaptığı çağrıdır; “Şu kadar istiğfar eden kesin zengin olur” gibi bir formüle çevrilmemelidir.
Peygamber Efendimiz Günde Kaç Defa İstiğfar Ederdi?
Peygamber Efendimiz (s.a.v.) bir rivayette günde yetmişten fazla, başka bir rivayette yüz defa istiğfar ettiğini söylemiştir. O, günahlardan korunmuş olduğu hâlde istiğfarı hiç bırakmamıştır. Bu konudaki başlıca rivayetler şunlardır:
- “Allah’a yemin ederim ki ben günde yetmişten fazla Allah’tan bağışlanma diler ve O’na tövbe ederim.” (Buhârî, Daavât, 3)
- “Kalbim bazen perdelenir; ben de günde yüz defa Allah’a istiğfar ederim.” (Müslim, Zikir, 41)
- “Ey insanlar! Allah’a tövbe edin. Ben günde yüz defa O’na tövbe ediyorum.” (Müslim, Zikir, 42)
- Abdullah b. Ömer, Resûlullah’ın tek bir mecliste “Rabbiğfir lî ve tüb aleyye, inneke ente’t-tevvâbü’r-rahîm” sözünü yüz defa söylediğini saydıklarını anlatır (Ebû Dâvûd, Vitir, 26; İbn Mâce, Edeb, 57).
Arapçada yetmiş sayısı çokluğu anlatmak için de kullanılır. Yüz defa rivayetiyle birlikte düşünüldüğünde, ölçünün kesin bir sayıdan çok sürekliliğe işaret ettiği anlaşılır.
İstiğfar Kalıpları: Okunuşu, Anlamı ve Kaynağı
Hadislerde ve Kur’an’da geçen başlıca istiğfar sözleri ile sünnette anıldıkları sayı veya vakit aşağıda yer alıyor:
| Kalıp (okunuşu) | Anlamı | Kaynağı | Sayı / vakit |
|---|---|---|---|
| Estağfirullah | Allah’tan bağışlanma dilerim | Müslim, Mesâcid, 135 | Farz namazın selamından sonra 3 defa |
| Estağfirullâhe ve etûbü ileyh | Allah’tan bağışlanma diler, O’na tövbe ederim | Buhârî, Daavât, 3 | Gün içinde 70’ten fazla |
| Rabbiğfir lî ve tüb aleyye, inneke ente’t-tevvâbü’r-rahîm | Rabbim, beni bağışla, tövbemi kabul et; Sen tövbeleri çok kabul eden, çok merhametli olansın | Ebû Dâvûd, Vitir, 26; İbn Mâce, Edeb, 57 | Bir mecliste 100 defa sayılmıştır |
| Estağfirullâhe’llezî lâ ilâhe illâ hüve’l-hayye’l-kayyûme ve etûbü ileyh | Kendisinden başka ilah olmayan, diri ve her şeyi ayakta tutan Allah’tan bağışlanma diler, O’na tövbe ederim | Ebû Dâvûd, Vitir, 26 | Ebû Dâvûd’daki rivayette sayı yoktur. Tirmizî’nin garîb olarak kaydettiği bir rivayette, “el-azîm” ekli şekliyle yatağa girerken 3 defa söylenmesi tavsiye edilir. |
| Seyyidü’l-istiğfar (Allâhümme ente rabbî…) | Aşağıda ayrıca verilmiştir | Buhârî, Daavât, 2 | Sabah ve akşam birer defa |
| Allâhümme innî zalemtü nefsî zulmen kesîrâ, ve lâ yağfiru’z-zünûbe illâ ente, fağfir lî mağfireten min indike verhamnî, inneke ente’l-gafûru’r-rahîm | Allah’ım, nefsime çokça zulmettim; günahları ancak Sen bağışlarsın. Katından bir mağfiretle beni bağışla, bana acı; çok bağışlayan, çok merhamet eden Sensin | Buhârî, Ezân, 149; Daavât, 17 | Hz. Ebû Bekir’e namazda okuması için öğretilmiştir |
| Rabbenâ zalemnâ enfusenâ ve in lem tağfir lenâ ve terhamnâ le nekûnenne mine’l-hâsirîn | Rabbimiz, kendimize yazık ettik; bizi bağışlamaz, bize merhamet etmezsen kaybedenlerden oluruz | A’râf, 7/23 | Hz. Âdem ile Hz. Havva’nın duası; sayı yoktur |
“Estağfirullah el-azîm” şekli de bu ailedendir: Ebû Dâvûd’daki rivayette “el-azîm” kelimesi geçmez, Tirmizî’deki rivayette geçer; iki şekilde okumak da yerindedir.
Seyyidü’l-İstiğfar Duası
Peygamber Efendimizin “istiğfarın efendisi” diye nitelediği dua, istiğfar zikrinin en kapsamlı şeklidir. Arapçası şöyledir:
اَللَّهُمَّ أَنْتَ رَبِّي لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، خَلَقْتَنِي وَأَنَا عَبْدُكَ، وَأَنَا عَلَى عَهْدِكَ وَوَعْدِكَ مَا اسْتَطَعْتُ، أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا صَنَعْتُ، أَبُوءُ لَكَ بِنِعْمَتِكَ عَلَيَّ، وَأَبُوءُ لَكَ بِذَنْبِي فَاغْفِرْ لِي، فَإِنَّهُ لَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْتَ
Okunuşu: Allâhümme ente rabbî, lâ ilâhe illâ ente, halaktenî ve ene abdük, ve ene alâ ahdike ve va’dike mesteta’tü. E’ûzü bike min şerri mâ sana’tü. Ebû’ü leke bi-ni’metike aleyye, ve ebû’ü leke bi-zenbî, fağfir lî, fe innehû lâ yağfiru’z-zünûbe illâ ente.
Anlamı: Allah’ım! Sen benim Rabbimsin, Senden başka ilah yoktur. Beni Sen yarattın, ben de Senin kulunum. Gücüm yettiğince Sana verdiğim söze ve vaadime bağlıyım. Yaptıklarımın kötülüğünden Sana sığınırım. Bana verdiğin nimetleri kabul ediyor, günahımı da itiraf ediyorum. Beni bağışla; çünkü günahları Senden başkası bağışlamaz.
Şeddâd b. Evs’in rivayetine göre Resûlullah, bu duayı gündüz inanarak okuyup akşam olmadan vefat edenin cennet ehlinden olduğunu, gece inanarak okuyup sabah olmadan vefat edenin de böyle olduğunu bildirmiştir (Buhârî, Daavât, 2). Bu yüzden sabah ve akşam birer kez okunması tavsiye edilir. Din İşleri Yüksek Kurulu da “İstiğfar duası nedir?” sorusuna verdiği cevapta örnek olarak bu duayı verir ve kulun samimiyetle, kendi sözleriyle Allah’tan af dilemesinin de istiğfar sayıldığını belirtir.
İstiğfar Zikri Kaç Kere Çekilir?
Sünnette istiğfar için belirli vakitlerde belirli sayılar vardır, ama günlük toplam için zorunlu bir sayı ya da üst sınır yoktur:
- Her farz namazdan sonra 3 defa “Estağfirullah” (Müslim, Mesâcid, 135).
- Gün içinde 70 ile 100 arası: Peygamber Efendimizin kendi uygulaması (Buhârî, Daavât, 3; Müslim, Zikir, 41-42).
- Sabah ve akşam birer defa seyyidü’l-istiğfar (Buhârî, Daavât, 2).
- 1000, 50.000 gibi sayılar: Tarikat virdleri, kandil geceleri ve toplu okumalar için zamanla yerleşmiş geleneklerdir. Hadislerde bu sayılar geçmez; okuyan kişi bunları dinî bir zorunluluk gibi görmemelidir.
100 İstiğfar Nasıl Çekilir?
Yüz defalık istiğfar için 99’luk tesbihle bir tur çekip bir tane eklemek ya da 33’lük tesbihle üç tur ve bir fazlasını yapmak pratik bir yoldur. Tesbih yoksa parmak boğumlarıyla saymak da sünnete uygundur. Sayıyı gün içine yaymak da mümkündür; sabah elli, akşam elli gibi. Kalıp olarak tablodaki ilk üç sözden biri seçilebilir. Sayı kadar önemli olan, her tekrarda neden af dilendiğini hatırlamaktır.
İstiğfarın Faziletleri
İstiğfar zikrinin faziletleri ayet ve hadislerde şöyle anlatılır:
- Kalbi temizler: Bir hadiste kul günah işlediğinde kalbinde siyah bir nokta oluştuğu, günahı bırakıp istiğfar ederse kalbinin cilalanacağı bildirilir (Tirmizî, Tefsîr, 83; İbn Mâce, Zühd, 29).
- Rahmet ve berekete vesiledir: Nûh suresindeki ayetler istiğfarı yağmur, mal ve evlatla birlikte anar (Nûh, 71/10-12).
- Azaba karşı bir güvencedir: Enfâl suresinin 33. ayeti, bağışlanma dileyen bir topluma azap edilmeyeceğini bildirir.
- Amel defterini güzelleştirir: “Amel defterinde çok istiğfar bulan kimseye ne mutlu!” (İbn Mâce, Edeb, 57)
- Darlıkta umut verir: İstiğfara devam edene Allah’ın her sıkıntıdan bir çıkış yolu ve ummadığı yerden rızık vereceğini anlatan bir rivayet de vardır (Ebû Dâvûd, Vitir, 26; İbn Mâce, Edeb, 57). Bazı hadis âlimleri bu rivayetin senedini zayıf bulmuştur; bu yüzden kesin bir vaat gibi aktarılmamalıdır.
İstiğfar Zikri Nasıl Yapılır?
- Kalpten başlayın: Hangi hata için af dilediğinizi düşünün. İstiğfarın değeri pişmanlıkla artar.
- Kul hakkını unutmayın: Birinin hakkını yediyseniz istiğfar, o kişiyle helalleşmenin yerini tutmaz.
- Bir kalıp seçin: Tablodaki sözlerden birini ya da birkaçını kullanın ve anlamını bilerek okuyun.
- Vakit belirleyin: Namazlardan sonrası ve seher vakti en uygun zamanlardır. Namazın ibadetler içindeki yeri için ibadet nedir yazımıza göz atabilirsiniz.
- Her an yapılabilir: İstiğfar için abdest aranmaz; Hz. Âişe’nin bildirdiğine göre Peygamber Efendimiz her durumda Allah’ı zikrederdi (Müslim, Hayz, 117). Abdestle ilgili sorular için abdest nasıl alınır yazımız yardımcı olabilir.
- İçten ve sessiz olun: İstiğfar bir yakarıştır; gösterişten uzak, alçak sesle yapılması daha uygundur.
Seher Vakti İstiğfar
Seher, gecenin imsaktan önceki son bölümüdür. Kur’an bu vakitte bağışlanma dileyenleri övdüğü için (Zâriyât, 51/18) istiğfar zikrinin en kıymetli anlarından biri sayılır. Peygamber Efendimiz, Allah’ın her gece son üçte birde “Benden bağışlanma dileyen yok mu, onu bağışlayayım” buyurduğunu haber vermiştir (Buhârî, Teheccüd, 14; Müslim, Müsâfirîn, 168). Teheccüd için kalkamayan biri de imsaktan önce birkaç dakikayı istiğfara ayırarak bu vakitten pay alabilir.
İstiğfar ve Diğer Zikirler
İstiğfar, zikirlerin içinde kişinin kendine dönük olanıdır: Kul burada kendi eksiğini kabul eder. Tevhid zikri ise Allah’ın birliğini ilan eder. Kur’an ikisini aynı ayette bir araya getirir: “Bil ki Allah’tan başka ilah yoktur; günahın için de bağışlanma dile” (Muhammed, 47/19, mealen). Pek çok virdin istiğfarla başlayıp tevhidle sürmesi bu yüzdendir. Tevhid zikrini La ilahe illallah zikri yazımızda, yalnızca Allah ismiyle yapılan zikrin hadislerdeki yerini ise Ya Allah zikrinin fazileti sayfasında bulabilirsiniz. Diğer dua ve zikir yazılarımıza Dualar ve Zikirler bölümünden ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
İstiğfar zikri kaç kere çekilir?
Zorunlu bir sayı yoktur. Sünnette farz namazlardan sonra 3 defa “Estağfirullah”, gün içinde 70 ile 100 arası istiğfar ve sabah akşam birer seyyidü’l-istiğfar yer alır. Bin ve üzeri sayılar geleneğe dayanır.
En kısa istiğfar hangisidir?
En kısa istiğfar “Estağfirullah” (Allah’tan bağışlanma dilerim) sözüdür. Peygamber Efendimiz namazın selamından sonra bunu üç defa söylerdi.
İstiğfar abdestsiz çekilir mi?
Evet. İstiğfar bir dua ve zikir olduğu için abdest şartı aranmaz; abdestliyken yapmak da güzeldir.
Seyyidü’l-istiğfar ne zaman okunur?
Sabah ve akşam birer defa okunması tavsiye edilir. Hadiste, gündüz inanarak okuyup akşamdan önce, gece okuyup sabahtan önce vefat edenin cennet ehlinden olacağı bildirilir.
İstiğfar ile tövbe arasındaki fark nedir?
İstiğfar, Allah’tan bağışlanma dileyen sözdür. Tövbe ise günahtan dönmek, pişman olmak ve bir daha yapmamaya karar vermektir. İstiğfar tövbenin dildeki ifadesi sayılır.
Kaynaklar
- Kur’an-ı Kerim: Nûh 71/10-12, Hûd 11/3, Nisâ 4/110, Âl-i İmrân 3/17 ve 3/135, Zâriyât 51/18, Enfâl 8/33, A’râf 7/23, Muhammed 47/19.
- Buhârî, Daavât, 2, 3 ve 17; Ezân, 149; Teheccüd, 14. Müslim, Zikir, 41-42; Mesâcid, 135; Müsâfirîn, 168; Hayz, 117.
- Ebû Dâvûd, Vitir, 26. İbn Mâce, Edeb, 57; Zühd, 29. Tirmizî, Tefsîr, 83 ve Daavât bölümündeki “el-azîm” ekli rivayet.
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mağfiret” ve “Tevbe” maddeleri.
- Din İşleri Yüksek Kurulu, “İstiğfar duası nedir?”
