Dualar ve Zikirler

Günlük Zikirler ve Faziletleri

Günlük zikirler, Peygamber Efendimizin (s.a.v.) her gün okuduğu ve ümmetine öğrettiği kısa sözlerdir: sübhânallah, elhamdülillah, Allahu ekber, lâ ilâhe illallah, istiğfar, salavat ve lâ havle velâ kuvvete illâ billah bunların başında gelir. Faziletleri sahih hadislerle bildirilmiştir; çoğu bir dakikadan kısa sürede okunur.

Bu rehberde hangi zikrin hangi vakitte okunduğunu, sahih hadislerde geçen sayılarını ve kaynaklarını bir arada bulacaksınız. Her zikrin ayrıntılı anlatımı için yukarıdaki yazılara bakabilirsiniz.

Zikir Nedir?

Zikir sözlükte "hatırlamak, anmak" demektir. Dinî terim olarak Allah'ı kalp ve dil ile anmayı ifade eder. Kur'an'da "Beni anın ki ben de sizi anayım" (Bakara, 2/152) ve "Ey iman edenler! Allah'ı çokça anın, O'nu sabah akşam tesbih edin" (Ahzâb, 33/41-42) buyrulur. Namaz, Kur'an okumak ve dua da geniş anlamda zikirdir; bu sayfada ise dille tekrarlanan kısa zikir cümleleri ele alınıyor.

Peygamber Efendimiz zikreden ile zikretmeyeni diri ile ölüye benzetmiştir (Buhârî, Daavât, 66). Başka bir hadiste "Müferridler öne geçti" buyurmuş; müferridlerin kim olduğu sorulunca "Allah'ı çok zikreden erkekler ve kadınlar" cevabını vermiştir (Müslim, Zikir, 4).

Gün Boyu Zikir Planı

Aşağıdaki tablo, sahih hadislerde belirli bir vakitle birlikte anılan zikirleri günün akışına göre sıralar. Hepsini birden yapmak zorunlu değildir; bir ya da ikisiyle başlayıp devam ettirmek, düzensiz yapılan çok zikirden daha iyidir.

Tablodaki iki tesbihat birbirine karıştırılır. Namazdan sonra 33-33-33 okunur ve sayı tevhidle 100'e tamamlanır. Yatmadan önce okunan ise Peygamber Efendimizin kızı Hz. Fâtıma'ya öğrettiği 33-33-34 düzenidir.

En Faziletli Günlük Zikirler

1. Lâ İlâhe İllallah (Tevhid)

"Allah'tan başka ilah yoktur" anlamına gelen kelime-i tevhid, Peygamber Efendimizin "zikrin en faziletlisi" dediği sözdür (Tirmizî, Daavât, 9). Uzun şekli olan "Lâ ilâhe illallâhu vahdehû lâ şerîke leh, lehü'l-mülkü ve lehü'l-hamdü ve hüve alâ külli şey'in kadîr" günde 100 defa okunduğunda on köle azat etmiş gibi sevap, yüz iyilik ve yüz günahın silinmesi müjdelenmiştir. Ayrıntılar için La ilahe illallah zikri yazımıza bakabilirsiniz.

2. Sübhânallah, Elhamdülillah, Allahu Ekber

Bu üç söz, tevhidle birlikte "Allah'ın en sevdiği dört söz" olarak anılır (Müslim, Âdâb, 12). Sübhânallah Allah'ı her türlü eksiklikten tenzih etmek, elhamdülillah her övgünün O'na ait olduğunu söylemek, Allahu ekber ise O'nun her şeyden büyük olduğunu dile getirmektir. Bir hadiste elhamdülillah sözünün mizanı dolduracağı, sübhânallah ve elhamdülillahın ise gökle yer arasını dolduracağı bildirilir (Müslim, Tahâret, 1).

3. Sübhânallahi ve Bihamdihî

"Allah'ı hamd ile tesbih ederim" demektir. Günde 100 defa söyleyenin günahları deniz köpüğü kadar da olsa bağışlanır (Buhârî, Daavât, 65; Müslim, Zikir, 28). Sabah ve akşam 100'er defa okuyan için kıyamet günü ondan daha üstün bir amelle gelen olmayacağı da bildirilmiştir; ancak aynısını ya da daha fazlasını söyleyen müstesnadır (Müslim, Zikir, 29).

4. Sübhânallahi ve Bihamdihî, Sübhânallahi'l-Azîm

Buhârî'nin Sahîh'ini bitirdiği hadiste bu iki cümle "dilde hafif, mizanda ağır ve Rahmân'a sevimli iki söz" diye anlatılır (Buhârî, Tevhîd, 58; Müslim, Zikir, 31). Kısa olduğu için yolda, işte ya da beklerken bile tekrarlanabilir.

5. İstiğfar ve Seyyidü'l-İstiğfar

İstiğfar, Allah'tan bağışlanma dilemektir. Peygamber Efendimiz günde yetmiş defadan fazla istiğfar ettiğini (Buhârî, Daavât, 3), başka bir rivayette yüz defa tövbe ettiğini (Müslim, Zikir, 41) bildirmiştir. "Allahümme ente Rabbî, lâ ilâhe illâ ente, halaktenî ve ene abdük…" diye başlayan dua ise "istiğfarın efendisi" (seyyidü'l-istiğfar) diye anılır. İnanarak gündüz okuyup akşam olmadan vefat eden ve gece okuyup sabaha çıkmadan vefat eden kimsenin cennetlik olduğu bildirilmiştir (Buhârî, Daavât, 2).

6. Salavat

Salavat, Peygamber Efendimiz için Allah'tan rahmet dilemektir. Ahzâb suresinde Allah'ın ve meleklerinin Peygambere salât ettiği bildirilir ve müminlere de salât ve selam getirmeleri emredilir (Ahzâb, 33/56). Hadiste "Bana bir defa salavat getirene Allah on kat rahmet eder" buyrulur (Müslim, Salât, 70). En kısa şekli "Allahümme salli alâ Muhammed"dir; namazda okunan Allahümme salli ve Allahümme bârik duaları da salavattır.

7. Lâ Havle velâ Kuvvete İllâ Billah

"Güç ve kuvvet ancak Allah'tandır" anlamına gelen bu söze "havkale" denir. Peygamber Efendimiz bu sözü "cennet hazinelerinden bir hazine" olarak tarif etmiştir (Buhârî, Daavât, 50; Müslim, Zikir, 44). Bir işe başlarken, zorlukla karşılaşınca ya da kendi gücünün yetmediğini hissedince söylenir.

8. Hasbünallah ve Ni'mel Vekîl

"Allah bize yeter, O ne güzel vekildir" demektir. Âl-i İmrân suresinde müminlerin düşman tehdidi karşısında bu sözü söyledikleri anlatılır (Âl-i İmrân, 3/173). İbn Abbas'tan gelen rivayete göre Hz. İbrahim ateşe atılırken ve Peygamber Efendimiz Uhud'dan sonra bu sözü söylemiştir (Buhârî, Tefsîr, Âl-i İmrân 13). Korku ve sıkıntı anlarında okunur.

9. Yunus Duası

"Lâ ilâhe illâ ente sübhâneke innî küntü mine'z-zâlimîn" (Enbiyâ, 21/87), Hz. Yunus'un balığın karnında yaptığı duadır. Hadiste, bir Müslümanın herhangi bir konuda bu duayla Allah'a yalvarması hâlinde Allah'ın ona icabet edeceği bildirilir (Tirmizî, Daavât, 81). Sıkıntı ve darlık anlarının zikri olarak bilinir.

10. Allah'ın İsimleriyle Zikir

Esmâ-i hüsnâ ile zikir, Allah'ı bir sıfatıyla anmaktır: Rahmân rahmetini, Vedûd sevgisini, Latîf lütfunu hatırlatır. Allah'ın doksan dokuz ismi olduğu ve bunları "ihsâ eden" kimsenin cennete gireceği sahih hadiste bildirilmiştir (Buhârî, Daavât, 68; Müslim, Zikir, 5). İsimlerin anlamları ve zikir usulleri için esma zikirleri rehberimize, Allah lafzıyla zikir için Ya Allah zikrinin fazileti yazımıza bakabilirsiniz.

Günün Belirli Anlarında Okunan Zikirler

Peygamber Efendimiz günün sıradan anlarını da kısa zikirlerle karşılardı. Bunlar sayıdan çok "o anı Allah'ı hatırlayarak geçirmek" içindir:

Toplantı sonunda okunan zikre "meclis kefareti" denir; hadiste o mecliste konuşulan boş sözlere kefaret olacağı bildirilir. Yatarken okunan Âyetü'l-Kürsî ise Ebû Hüreyre'nin anlattığı uzun bir hadiste, okuyanın sabaha kadar Allah tarafından korunacağı müjdesiyle geçer.

Özel Gün ve Zamanlarda Zikir

Bazı gün ve vakitler, belirli zikirlerle birlikte anılır. Bunlar günlük zikirlerin yerine geçmez, onlara eklenir:

• Cuma günü salavat: Peygamber Efendimiz cuma günü kendisine çok salavat getirilmesini istemiş ve getirilen salavatın kendisine arz edileceğini bildirmiştir (Ebû Dâvûd, Salât, 201). Cuma, haftanın salavat günü olarak bilinir.
• Arefe günü tevhid: Duaların en hayırlısının Arefe günü yapılan dua olduğu ve bu günde söylenecek en hayırlı sözün uzun tevhid zikri olduğu bildirilmiştir (Tirmizî, Daavât, 122).
• Zilhicce'nin ilk on günü: Bu günlerde tehlil (lâ ilâhe illallah), tekbir (Allahu ekber) ve tahmidin (elhamdülillah) çoğaltılması tavsiye edilir (Ahmed b. Hanbel, Müsned, II, 75).
• Teşrik tekbirleri: Hanefî mezhebine göre Arefe günü sabah namazından bayramın dördüncü günü ikindi namazına kadar her farz namazın ardından "Allahu ekber Allahu ekber, lâ ilâhe illallahu vallahu ekber, Allahu ekber ve lillâhi'l-hamd" tekbiri getirilir. Bu tekbir vaciptir; diğer zikirler gibi isteğe bağlı değildir.
• Seher vakti: Kur'an, seher vakitlerinde bağışlanma dileyenleri över (Âl-i İmrân, 3/17; Zâriyât, 51/18). Gecenin son üçte biri istiğfar ve dua için en çok tavsiye edilen zamandır.

Kandil geceleri için belirli sayıda zikir ya da namaz tarif eden yaygın listelerin önemli bir kısmı sahih kaynaklara dayanmaz. Bu gecelerde yukarıdaki sünnet zikirlerle, Kur'an okuyarak ve dua ederek ibadet etmek en sağlam yoldur.

Zikir ile Dua Arasındaki Fark

Zikir ve dua iç içedir ama aynı şey değildir. Zikirde kul Allah'ı över, tenzih eder ve hatırlar; bir şey istemez. Duada ise ihtiyacını Allah'a arz eder. Sübhânallah bir zikirdir, "Allahım beni bağışla" bir duadır. Seyyidü'l-istiğfar ya da Yunus duası gibi sözler ise ikisini birleştirir: önce Allah övülür, sonra bağışlanma istenir.

Peygamber Efendimizin dua ederken önce Allah'a hamd ve sena edip salavat getirmeyi öğütlemesi (Tirmizî, Daavât, 64), zikrin duanın kapısı olduğunu gösterir. Bu yüzden zikirden sonra kısa bir dua ile bitirmek güzel bir alışkanlıktır.

Kur'an'da Zikirle İlgili Ayetler

• "Beni anın ki ben de sizi anayım. Bana şükredin, nankörlük etmeyin." (Bakara, 2/152)
• "Onlar ayakta dururken, otururken ve yanları üzerine yatarken Allah'ı anarlar." (Âl-i İmrân, 3/191)
• "Allah'ı çok anan erkekler ve kadınlar; Allah onlar için bağışlanma ve büyük bir mükâfat hazırlamıştır." (Ahzâb, 33/35)
• "Ey iman edenler! Mallarınız ve çocuklarınız sizi Allah'ı anmaktan alıkoymasın." (Münâfikûn, 63/9)
• "Allah'ı anmak elbette en büyük ibadettir." (Ankebût, 29/45)

Bu ayetlerde zikir belirli bir vakte bağlanmaz; ayakta, otururken ve yatarken, yani hayatın her anında yapılabilecek bir ibadet olarak anlatılır.

Zikirler Nasıl Sayılır?

Zikirde sayı tutmanın üç yaygın yolu vardır:

• Parmak boğumları: Peygamber Efendimiz parmaklarla saymayı tavsiye etmiş ve parmakların kıyamet günü konuşturulacağını bildirmiştir (Tirmizî, Daavât, 120). Bir elin on dört boğumu ve parmak uçlarıyla 33'lük tesbihat rahatça sayılır.
• Tesbih: 33'lük tesbih namaz sonrası tesbihat için, 99'luk tesbih uzun virdler için uygundur.
• Zikirmatik ve telefon uygulamaları: Binlik virdlerde sayıyı kaybetmemek için kullanılabilir.

Hangisinin kullanıldığı zikrin sevabını değiştirmez. Önemli olan, sayıya takılıp anlamı unutmamaktır.

Zikir Ederken Nelere Dikkat Edilir?

• Anlamını bilmek: Zikrin manasını bilerek söylemek, dilin söylediğini kalbin de duymasını sağlar. Bu yüzden her zikrin Türkçe karşılığını öğrenmek ilk adımdır.
• Doğru telaffuz: Arapça kelimeleri acele etmeden, uzatmalara dikkat ederek okumak gerekir. Bilmediğiniz bir kelimeyi bir bilene sormak, yanlış tekrardan iyidir.
• Abdest şart değildir: Zikir her hâlde yapılabilir. Hz. Âişe, Resûlullah'ın her hâlinde Allah'ı zikrettiğini bildirmiştir (Müslim, Hayz, 117). Abdestli olmak ise edeptendir.
• Sesi yükseltmemek: Kur'an, Rabbi içinden, yalvararak ve korkarak, yüksek olmayan bir sesle anmayı öğütler (A'râf, 7/205).
• Uydurma sayı ve vaatlerden uzak durmak: "Bunu şu kadar okuyan şu dünyalığa kavuşur" diye yayılan tarifler çoğu zaman kaynaksızdır. Sahih hadislerde geçen sayılar yukarıdaki tabloda yer alıyor; bunların dışındaki sayılar zikir geleneğine aittir.

Zikrin Faydaları

Kur'an zikrin en belirgin faydasını tek cümleyle söyler: "Kalpler ancak Allah'ı anmakla huzur bulur" (Ra'd, 13/28). Hadislerde de zikrin günahların bağışlanmasına vesile olduğu, kişiyi şeytandan koruduğu ve mizanda ağır geldiği bildirilir. Bunlar zikrin manevi kazançlarıdır; zikir bir dünyevi sonuç garantisi değil, kulun Allah'la bağını canlı tutan bir ibadettir.

Zikrin bir faydası da günlük hayata yayılabilmesidir. Namaz belirli vakitlerde kılınır, ama sübhânallah demek için vakit beklemek gerekmez. Trafikte, kuyrukta ya da yürürken söylenen kısa bir zikir, günün boş anlarını ibadete çevirir.

Sıkça Sorulan Sorular

Günlük okunması gereken zikirler nelerdir?

Farz olan bir zikir yoktur. Sünnet olan başlıca günlük zikirler; namazdan sonra 33'er sübhânallah, elhamdülillah, Allahu ekber ve tevhid, sabah akşam seyyidü'l-istiğfar, gün içinde 100 defa sübhânallahi ve bihamdihî ve yatmadan önce 33-33-34 tesbihattır.

En faziletli zikir hangisidir?

Peygamber Efendimiz "Zikrin en faziletlisi lâ ilâhe illallahtır" buyurmuştur (Tirmizî, Daavât, 9). Allah'ın en sevdiği sözler ise sübhânallah, elhamdülillah, lâ ilâhe illallah ve Allahu ekberdir.

Zikir kaç kere çekilmelidir?

Dinen zorunlu bir sayı yoktur. Sahih hadislerde 10, 33, 100 gibi sayılar geçer; bunlar sünnete uygun sayılardır. Bin veya daha fazla sayılar zikir geleneğinden gelir.

Zikir abdestsiz çekilir mi?

Evet. Zikir için abdest şart değildir. Abdestli olmak tavsiye edilir, ama abdestsiz yapılan zikir de geçerlidir.

Zikir sesli mi yapılmalı?

İkisi de caizdir. Kur'an yüksek olmayan bir sesle ve içten anmayı öğütler; sesli zikirde başkalarını rahatsız etmemeye dikkat edilir.

Kaynaklar

• Kur'an-ı Kerim: Bakara 2/152, Âl-i İmrân 3/173 ve 3/191, Ahzâb 33/35, 33/41-42 ve 33/56, Enbiyâ 21/87, A'râf 7/205, Ra'd 13/28, Münâfikûn 63/9, Ankebût 29/45.
• Buhârî, Daavât, 2, 3, 7, 50, 64, 65, 66, 68; Nafakât, 6; Tefsîr, Âl-i İmrân 13; Tevhîd, 58; Vekâle, 10.
• Ebû Dâvûd, Edeb, 101 ve 103; Salât, 201. Ahmed b. Hanbel, Müsned, II, 75.
• Müslim, Zikir, 4, 5, 28, 29, 30, 31, 41, 44, 80; Mesâcid, 146; Âdâb, 12; Salât, 70; Tahâret, 1; Hayz, 117.
• Tirmizî, Daavât, 9, 13, 34, 39, 64, 81, 117, 120.
• TDV İslâm Ansiklopedisi, "Zikir" ve "Dua" maddeleri.