La ilahe illallah zikri, “Allah’tan başka ilah yoktur” anlamına gelen kelime-i tevhidi tekrar ederek Allah’ı anmaktır. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) bu sözü “zikrin en faziletlisi” olarak bildirmiştir. Sahih hadislerde zikrin uzun şekli için günde 100 ve 10 defa gibi sayılar geçer; 1000 veya 70.000 gibi sayılar ise zikir geleneğinden gelir ve dinî bir zorunluluk değildir.
Bu yazıda kelimenin anlamını, hangi ayet ve hadislere dayandığını, kaç kere ve nasıl çekildiğini, tasavvuf yollarındaki farklı usulleri ve sıkça karıştırılan 70.000 tevhid meselesini kaynaklarıyla birlikte bulacaksınız.
La İlahe İllallah Ne Demek?
Arapça yazılışı لَا إِلٰهَ إِلَّا اللّٰهُ olan cümle dört parçadan oluşur: lâ (yoktur), ilâhe (ilah, ibadete layık varlık), illâ (ancak, hariç) ve Allah. Kelime kelime okununca “İlah yoktur, ancak Allah vardır” anlamı çıkar.
Cümlenin yapısı bilinçli olarak önce reddeder, sonra kabul eder. Âlimler buna nefy ve isbat der. “Lâ ilâhe” kısmı Allah dışında tapılan, korkulan, her şeyin üstünde tutulan ne varsa onu reddeder. “İllallah” kısmı ise ilahlığı yalnızca Allah’a verir. Bu yüzden tevhid zikri sadece bir övgü cümlesi değil, kişinin her tekrarda yeniden yaptığı bir tercih gibidir.
Cümlenin tamamı “Lâ ilâhe illallah Muhammedün Resûlullah” şeklindedir ve buna kelime-i tevhid denir. “Eşhedü en lâ ilâhe illallah ve eşhedü enne Muhammeden abdühû ve resûlüh” şeklindeki şahitlik cümlesi ise kelime-i şehadettir. Zikirde genellikle ilk kısım, yani “Lâ ilâhe illallah” tekrar edilir. Kelime-i tevhidi kabul etmek İslam’ın ilk şartıdır; bu konuyu İslam nedir yazımızda ayrıca ele aldık.
Kelimenin İki İlginç Özelliği
Klasik kaynaklarda bu cümleyle ilgili iki gözlem sık aktarılır. Birincisi, Arapça yazılışında noktalı harf yoktur. İkincisi, harflerinin hiçbiri dudakla çıkarılmaz; bütün harfler boğazdan ve ağız boşluğundan gelir. Bu yüzden “La ilahe illallah” dudaklar kıpırdamadan da söylenebilir. Sessiz (hafî) zikri esas alan yolların bu cümleyi tercih etmesinde bu özelliğin payı olduğu anlatılır.
Kur’an’da Kelime-i Tevhid
“Lâ ilâhe illallah” ifadesi Kur’an’da iki yerde aynen geçer:
- “Bil ki Allah’tan başka ilah yoktur. Hem kendi günahın için hem de mümin erkekler ve mümin kadınlar için bağışlanma dile.” (Muhammed, 47/19, mealen)
- “Onlara ‘Allah’tan başka ilah yoktur’ denildiği zaman büyüklük taslarlardı.” (Sâffât, 37/35, mealen)
Aynı anlam “lâ ilâhe illâ hû” (O’ndan başka ilah yoktur) gibi farklı söyleyişlerle onlarca ayette tekrar edilir. Âyetü’l-Kürsî de “Allâhu lâ ilâhe illâ hû” sözüyle başlar (Bakara, 2/255). Âl-i İmrân suresinde Allah’ın, meleklerin ve ilim sahiplerinin O’ndan başka ilah olmadığına şahitlik ettiği bildirilir (Âl-i İmrân, 3/18).
İbrahim suresinde kökü sağlam, dalları göğe uzanan ağaca benzetilen “güzel söz” (kelime-i tayyibe) için İbn Abbas’tan nakledilen tefsir, bunun kelime-i tevhid olduğu yönündedir (İbrâhîm, 14/24). Fetih suresindeki “takva sözü” (kelimetü’t-takvâ) de Tirmizî’nin rivayetinde aynı şekilde açıklanır (Fetih, 48/26; Tirmizî, Tefsîr, 48).
La İlahe İllallah Zikrinin Fazileti: Hadisler
La ilahe illallah zikrinin fazileti hakkındaki bilgiler büyük ölçüde hadislere dayanır. Aşağıdakiler, künyesiyle birlikte en çok bilinen rivayetlerdir:
- Zikrin en faziletlisi: “Zikrin en faziletlisi lâ ilâhe illallah, duanın en faziletlisi elhamdülillahtır.” (Tirmizî, Daavât, 9; İbn Mâce, Edeb, 55)
- Allah’ın en sevdiği dört söz: “Allah’ın en sevdiği söz dörttür: Sübhânallah, elhamdülillah, lâ ilâhe illallah ve Allahu ekber. Hangisiyle başladığının bir zararı yoktur.” (Müslim, Âdâb, 12)
- Peygamberlerin söylediği en hayırlı söz: Arefe günü duası hakkındaki hadiste Resûlullah (s.a.v.), kendisinin ve önceki peygamberlerin söylediği en hayırlı sözün “Lâ ilâhe illallâhu vahdehû lâ şerîke leh, lehü’l-mülkü ve lehü’l-hamdü ve hüve alâ külli şey’in kadîr” olduğunu bildirmiştir. (Tirmizî, Daavât, 122; Tirmizî bu rivayeti “garîb” olarak niteler.)
- Son söz: “Son sözü lâ ilâhe illallah olan kimse cennete girer.” (Ebû Dâvûd, Cenâiz, 20)
- Bilerek ölmek: “Allah’tan başka ilah olmadığını bilerek ölen kimse cennete girer.” (Müslim, Îmân, 43)
- Kart (bitâka) hadisi: Kıyamet günü doksan dokuz defter dolusu günahı olan bir kişinin, üzerinde kelime-i şehadet yazılı küçük bir kartın bütün o defterlerden ağır geldiği anlatılır. (Tirmizî, Îmân, 17; İbn Mâce, Zühd, 35)
- İmanı tazelemek: Ahmed b. Hanbel’in Müsned’indeki bir rivayette sahabeler imanı nasıl yenileyeceklerini sorunca, “Lâ ilâhe illallah’ı çok söyleyin” cevabı verilir. (Ahmed b. Hanbel, Müsned, II, 359) Bu rivayetin senedi hakkında hadis âlimlerinin farklı değerlendirmeleri vardır.
Bu hadislerden çıkan sonuç açıktır: Tevhid zikri hem zikirlerin en üstünü sayılır hem de imanın özünü dile getirir. Ölüm döşeğindeki kişiye bu sözün hatırlatılması (telkin) da bu yüzden sünnettir (Müslim, Cenâiz, 1-2).
La İlahe İllallah Zikri Kaç Kere Çekilir?
Sahih hadislerde sayı bildirilen tevhid zikri, “Lâ ilâhe illallâhu vahdehû lâ şerîke leh, lehü’l-mülkü ve lehü’l-hamdü ve hüve alâ külli şey’in kadîr” şeklindeki uzun zikirdir. En bilineni günde 100 defadır. Buhârî ve Müslim’in aktardığı hadise göre bu sözü günde yüz defa söyleyen kişi on köle azat etmiş gibi sevap kazanır; ona yüz iyilik yazılır, yüz günahı silinir ve o gün akşama kadar şeytandan korunur (Buhârî, Daavât, 64; Müslim, Zikir, 28).
Daha küçük bir sayı da sahih kaynaklarda geçer. Ebû Eyyûb el-Ensârî’nin rivayetine göre aynı zikri 10 defa söyleyen, İsmâil soyundan dört köle azat etmiş gibi olur (Buhârî, Daavât, 64; Müslim, Zikir, 30). Namazdan sonraki tesbihatta ise 33 sübhânallah, 33 elhamdülillah ve 33 Allahu ekberin ardından bu zikir bir kez okunarak sayı 100’e tamamlanır (Müslim, Mesâcid, 146).
Diğer sayılar zikir geleneğinden gelir. Hangisinin nereden geldiğini bilmek, “Bu sayıya uymazsam zikrim olmaz mı?” endişesini de giderir:
| Sayı | Dayanağı | Nasıl uygulanır? |
|---|---|---|
| 100 (uzun şekli) | Sahih hadis (Buhârî, Müslim) | Gün içinde, bir oturuşta ya da bölerek |
| 10 (uzun şekli) | Sahih hadis (Buhârî, Daavât, 64; Müslim, Zikir, 30) | Gün içinde, kısa vird olarak |
| 1 (uzun şekli) | Sahih hadis (Müslim, Mesâcid, 146) | Namaz sonrası tesbihatı 100’e tamamlamak için |
| 33 (kısa şekli) | Namaz sonrası tesbihatın düzenine benzetilen gelenek | Namazdan sonra tesbihle |
| 100 veya 1000 (kısa şekli) | Tarikat virdleri ve kişisel tercih | Günlük vird olarak |
| 70.000 | Halk geleneği; sahih hadislerde bu sayı geçmez | Vefat eden biri için toplu okuma |
Kısacası “La ilahe illallah kaç kere okunmalı?” sorusunun dinî cevabı, sayının serbest olduğudur. Sünnete en yakın uygulama, uzun şeklini günde 100 defa ya da en az 10 defa okumaktır. Az ama her gün yapılan zikir, ara sıra yapılan çok sayıdaki zikirden daha değerlidir; Peygamber Efendimiz Allah katında amellerin en sevimlisinin az da olsa devamlı olanı olduğunu bildirmiştir (Buhârî, Rikâk, 18).
1000 Defa La İlahe İllallah
Aramalarda sık geçen “1000 defa La ilahe illallah zikri” bir tarikat ve vird uygulamasıdır. Belirli bir dileğe karşılık “1000 kere okursanız şu olur” diye verilen sözlerin Kur’an ve sahih hadiste karşılığı yoktur. Bin defa okumak isteyen, bunu kalbini toplamak için yapılan bir ibadet olarak düşünmelidir. Pratik bir yol, 99’luk tesbihle on tur ve bir tur daha çekmektir. Tesbihi olmayan biri parmak boğumlarıyla ya da bir zikirmatikle de sayabilir; Peygamber Efendimiz parmaklarla saymayı tavsiye etmiştir (Tirmizî, Daavât, 120).
70.000 Tevhid Nedir, Dinî Dayanağı Var mı?
Türkiye’de bir yakın vefat ettiğinde, aile ve komşuların bir araya gelip toplam 70.000 kere “La ilahe illallah” okuması ve sevabını ölüye bağışlaması yaygın bir gelenektir. Taneler (genellikle nohut ya da taş) paylaştırılır, her kişi payına düşeni okur.
Bu uygulamayla ilgili bilinmesi gerekenler şunlar:
- Kelime-i tevhid okuyup sevabını vefat edene bağışlamak, âlimlerin çoğunluğuna göre caizdir ve güzel bir davranıştır.
- Buhârî, Müslim ve diğer temel hadis kitaplarında 70.000 sayısını belirleyen bir hadis yoktur. Sayı, sonraki dönemlerde yerleşmiş bir gelenektir.
- Sayıyı tamamlamadan okumanın “geçersiz” olduğuna inanmak doğru değildir. Okunan her tevhid kendi başına bir zikirdir.
- Okuma karşılığında ücret almak, kalabalığı ve gösterişi öne çıkarmak gibi uygulamalar, zikrin ihlasla yapılması gerektiği ilkesiyle çelişir.
La İlahe İllallah Zikri Nasıl Çekilir?
Zikir için ayrı bir şekil şartı yoktur; ayakta, otururken, yolda ya da yatarken yapılabilir (Âl-i İmrân, 3/191). Yine de düzenli zikir yapmak isteyenler için şu sıra işe yarar:
- Niyet edin: Zikri Allah’ın rızası için yaptığınızı hatırlayın. Bir sıkıntınız ya da dileğiniz varsa, onu zikirden sonra duada dile getirin.
- Mümkünse abdestli ve sakin bir yerde olun: Abdest şart değildir, ama zikre hazırlık olarak tavsiye edilir. Abdestle ilgili sorularınız için abdest nasıl alınır yazımıza bakabilirsiniz.
- Telaffuzu doğru yapın: Baştaki “lâ” ve “ilâhe” kelimesinin ortasındaki “lâ” hecesi uzatılır. “İllâ” ve “Allah” kelimelerindeki “l” harfleri şeddelidir, yani çift okunur; sondaki “lâh” da uzatılır. Kelimeleri yutmadan, acele etmeden söylemek zikrin edebindendir.
- Anlamını düşünün: “Lâ ilâhe” derken kalbinizi meşgul eden kaygıları, “illallah” derken Allah’a yönelişi düşünmek, tekrarı ezberden çıkarır.
- Sayıyı belirleyin ve dua ile bitirin: Zikirden sonra kendi sözlerinizle dua edebilir, son olarak “Muhammedün Resûlullah” diyerek kelime-i tevhidi tamamlayabilirsiniz.
Sesli mi Sessiz mi?
Tevhid zikri hem sesli (cehrî) hem de içten (hafî) yapılabilir. Kur’an, Rabbi içinden, yalvararak ve korkarak, yüksek olmayan bir sesle anmayı öğütler (A’râf, 7/205). Sesli zikir de câizdir; önemli olan başkalarını rahatsız etmemek ve gösterişten uzak durmaktır.
Tasavvuf Yollarında Kelime-i Tevhid Zikri
Tasavvuf geleneğinde tevhid zikri, yolların neredeyse tamamında temel virdlerden biridir. Usuller ise farklılık gösterir:
- Nakşibendiyye: Zikrin esasını kalben yapılan sessiz zikir oluşturur. “Lâ” ile kalpten masivayı çıkarmak, “illallah” ile kalbi Allah’a yöneltmek anlatılır.
- Kâdiriyye ve Rifâiyye: Tevhid, toplu ve sesli zikir halkalarında öne çıkar.
- Halvetiyye: Mürit, “esmâ-i seb’a” denilen yedi isimle sırayla zikreder. Bu sıranın ilk ismi “Lâ ilâhe illallah”tır; ardından Allah, Hû, Hak, Hay, Kayyûm ve Kahhâr gelir. Bazı kollarda isimlerin sayısı değişebilir.
Bu usuller, ilgili yolların kendi iç uygulamalarıdır; bir mürşide bağlı olmayan kişinin bunları birebir uygulaması gerekmez. Herkes için ortak olan, hadislerde öğretilen sade tevhid zikridir.
La İlahe İllallah Zikrinin Faydaları
Zikrin faydaları ayet, hadis ve âlimlerin açıklamalarından çıkarılır. Garanti edilmiş dünyevi sonuçlar değil, zikrin kalpte bıraktığı izlerdir:
- Kalbe huzur verir: “Kalpler ancak Allah’ı anmakla huzur bulur.” (Ra’d, 13/28)
- İmanı canlı tutar: Tevhid, imanın özüdür. Onu sık tekrarlamak, imanın şartlarını hayatın içinde hatırlamak demektir. İmanın şartları yazımız bu bağlamda okunabilir.
- Günahların bağışlanmasına vesile olur: Günde 100 defa okunan uzun şeklinin yüz günahı sildiği sahih hadiste bildirilmiştir.
- Kişiyi şeytanın vesvesesinden korur: Aynı hadiste, zikri yapan kişinin o gün akşama kadar şeytandan korunacağı belirtilir.
- Kibir ve dünya sevgisini törpüler: Kişi her “lâ ilâhe” dediğinde makamını, malını ve kendi nefsini de ilah yerine koymadığını hatırlar.
“La ilahe illallah zikri çekenler ne yaşar?” gibi sorulara dürüst cevap şudur: Zikrin kalpteki etkisi kişiden kişiye değişir ve ölçülebilen bir sonuç değildir. İnternette dolaşan “mucize” anlatıları kaynak göstermiyorsa ihtiyatla karşılanmalıdır.
Tevhid Zikri ile Diğer Zikirler Arasındaki Fark
“Ya Allah” zikri yalnızca Allah’ın ismini anmaktır. Esma zikirleri Allah’ın bir sıfatını öne çıkarır: Er Rahman zikri rahmetini, Ya Vedud zikri sevgisini hatırlatır. Tevhid zikri ise bir isim değil, bir cümle ve bir iman beyanıdır; reddetme ve kabul etme kısımlarını birlikte taşır. Halvetiyye’deki esmâ-i seb’a sırasında olduğu gibi, bazı tasavvuf yolları isim zikrine tevhidle başlar. Allah lafzıyla yapılan zikri Ya Allah zikrinin fazileti yazımızda, diğer isimleri esma zikirleri bölümümüzde bulabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
La ilahe illallah zikri kaç kere çekilir?
Dinen zorunlu bir sayı yoktur. Sahih hadislerde “Lâ ilâhe illallâhu vahdehû lâ şerîke leh…” şeklindeki uzun zikrin günde 100 defa, bir rivayette de 10 defa okunması geçer. Kısa şekli için 33 ve 1000 gibi sayılar zikir geleneğinden gelir.
La ilahe illallah zikri ne zaman okunur?
Belirli bir vakti yoktur. Namazlardan sonra, sabah ve akşam vakitlerinde ya da gün içinde herhangi bir anda okunabilir. Ölüm döşeğindeki kişiye hatırlatılması sünnettir.
La ilahe illallah zikri abdestsiz çekilir mi?
Evet. Zikir için abdest şart değildir. Abdestli olmak edep açısından tavsiye edilir, ama abdestsiz yapılan zikir de geçerlidir. Hz. Âişe, Resûlullah’ın her hâlinde Allah’ı zikrettiğini bildirmiştir (Müslim, Hayz, 117).
70.000 tevhid sünnet midir?
Hayır. 70.000 sayısı sahih hadislerde geçmez, halk arasında yerleşmiş bir gelenektir. Tevhid okuyup sevabını vefat edene bağışlamak ise âlimlerin çoğunluğuna göre caizdir.
La ilahe illallah zikri sesli mi çekilir?
Sesli de sessiz de çekilebilir. Kur’an yüksek olmayan bir sesle ve içten anmayı öğütler; sesli zikirde başkalarını rahatsız etmemeye dikkat edilir.
Kaynaklar
- Kur’an-ı Kerim: Muhammed 47/19, Sâffât 37/35, Bakara 2/255, Âl-i İmrân 3/18 ve 3/191, İbrâhîm 14/24, Fetih 48/26, A’râf 7/205, Ra’d 13/28.
- Buhârî, Daavât, 64; Rikâk, 18. Müslim, Zikir, 28 ve 30; Mesâcid, 146; Âdâb, 12; Îmân, 43; Cenâiz, 1-2; Hayz, 117.
- Tirmizî, Daavât, 9, 120 ve 122; Îmân, 17; Tefsîr, 48. İbn Mâce, Edeb, 55; Zühd, 35. Ebû Dâvûd, Cenâiz, 20. Ahmed b. Hanbel, Müsned, II, 359.
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Kelime-i Tevhid”, “Zikir” ve “Halvetiyye” maddeleri.
- Diyanet İşleri Başkanlığı, Hadislerle İslam.
